Thiết kế nội thấtThiết kế kiến trúcKiến trúc sinh thái – Kiến trúc phát triển bền vững phần 1

Kiến trúc sinh thái – Kiến trúc phát triển bền vững phần 1





Sự phát triển thần kỳ của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là vào nửa cuối của thế kỷ XX, đã nâng vị thế của con người trong mối quan hệ với tự nhiên lên một tầm cao đáng kể. Cũng từ đây đã dẫn đến không ít những ngộ nhận, những suy nghĩ lệch lạc, lầm lẫn, những hành động, việc làm đối chọi, thách thức với thiên nhiên trong nhiều lĩnh vực hoạt động của con người, kể cả trong xây dựng và thiet ke kien truc, đã dẫn đến những hậu quả không nhỏ, cả trước mắt cũng như về lâu dài, trong phạm vi một quốc gia cũng như phạm vi toàn cầu. Đó là điều mà chúng ta cùng nhiều thế hệ mai sau đang và sẽ phải trả giá. 


Trong một thời gian dài, thiết kế kiến trúc hiện đại quá chú trọng kỹ thuật tạo môi trường nhân tạo cho nơi ở mà quên đi việc con người cần phải sống hài hòa với tự nhiên. Hậu quả là phung phí năng lượng và tài nguyên thiên nhiên một cách không thương tiếc.

Thống kê ở châu Âu cho thấy 50% nguồn nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên được sử dụng trong ngành xây dựng, hơn 50% chất thải sinh hoạt và 50% các chất gây ô nhiễm đến từ các hoạt động xây dựng; 40% năng lượng tiêu thụ có nguồn gốc (hoặc có liên quan) đến ngành xây dựng. Hiện hữu một quan niệm phổ biến “Con người làm chủ tự nhiên” và tư tưởng kỹ-trị “mọi vấn đề đều có thể được giải quyết bằng một phương pháp công nghệ”. Bởi vậy, tự nhiên được xem xét như đối tượng để khai thác hơn là đối tượng cần được chăm sóc, gìn giữ.


Con người với thói quen “lười biếng” và “ích kỷ” thích sử dụng nguồn năng lượng mặt trời dự trữ (là năng lượng được chứa đựng trong lòng trái đất, trải qua hàng triệu năm mới tạo thành như: than đá, xăng, dầu lửa…) hơn là sử dụng “nguồn năng lượng mặt trời hiện hành” (là năng lương do ánh sáng mặt trời đem lại mỗi ngày). Kết quả tất yếu dẫn tới là: Việc sử dụng một cách phung phí tài nguyên thiên nhiên nhằm thỏa mãn các nhu cầu của con người đương đại đã, đang và sẽ làm tổn hại ngày càng nghiêm trọng tới sự tồn tại và phát triển của con người mai sau.   

Động đất, sóng thần, lũ quét, núi lửa phun trào…trong năm qua phải chăng là những cảnh báo cấp độ cao về sự nổi giận của thiên nhiên. Những bài học hiển nhiên trước mắt đã khiến toàn thế giới và đặc biệt là các nước phương Tây bừng tỉnh. Cùng với các lĩnh vực kinh tế kỹ thuật khác, người ta đã xét lại quan niệm thiết kế kiến trúc, ý thức hơn về bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng. Một trào lưu kiến trúc mới ra đời với viễn cảnh tốt đẹp hướng về tương lai: Kiến trúc sinh thái.


Tại Hội nghị KTS Thế giới tổ chức tại Bắc Kinh năm 2000, giới KTS toàn cầu đã đi đến 2 khái niệm, 2 mục tiêu, 2 phương châm hành động là kiến trúc bền vững và kiến trúc sinh thái, xong đều cùng chung một nội hàm là hướng tới sự chung sống thân thiện, bằng thái độ xử sự thông minh và hiểu biết thiên nhiên.

Kiến trúc sinh thái (hoặc có thể hiểu kiến trúc bền vững) khởi đầu từ những thập kỷ nửa sau của TK XX và trở thành xu hướng tất yếu của kiến trúc thế giới trong thế kỷ XXI. Nó được mong đợi như một giải pháp toàn diện để đối phó với cuộc khủng hoảng của văn minh đô thị, xét trên phạm vi rộng cũng như với chính cuộc khủng hoảng về phong cách kiến trúc đương đại, xét trong phạm trù hẹp của ngành kiến trúc. Kiến trúc Sinh thái thủa ban đầu của thập kỷ 60 tồn tại dưới dạng Kiến trúc Sinh thái đơn giản (hay có thể hiểu là kiến trúc sinh thái công nghệ thấp (low tech).


Các KTS nổi tiếng thế giới như Charles Correa (Ấn Độ), Bruno Stagno (Costa Rica) đã đề ra phương pháp thiết kế theo điều kiện khí hậu của khu vực, đặc biệt là tại các địa phương khí hậu nóng ẩm nhiệt đới. Họ gọi đó là Kiến trúc công nghệ cao của thế giới thứ ba và họ còn coi đây là công cụ hữu hiệu để các nước lạc hậu chậm phát triển đi tắt đón đầu rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển trên thế giới. Bởi theo họ, kiến trúc sinh thái đâu có cần thiết bị kỹ thuật cao siêu hoặc tài chính khổng lồ, hùng hậu.

KTS người Malaysia - Ken Yeang chống lại việc đưa tràn lan nhà khối hộp đóng kín, hoàn toàn điều hòa nhiệt độ vào vùng nóng ẩm nhiệt đới. Ông nghiên cứu đưa cây xanh vào kiến trúc nhà cao tầng, tạo hai lớp vỏ bọc cho tường ngoài, mái nhà phủ cây xanh và tấm chắn nắng, sử dụng sân trong tạo thông thoáng tự nhiên, tiết kiệm năng lượng, đưa con người gần gũi với thiên nhiên. Đó là các tiêu chí cho kiến trúc cao tầng xanh của ông. 


KTS Ken Yeang từng nhận định: Phong cách kiến trúc, kỹ thuật thi công và vật liệu xây dựng có thể thay đổi theo thời gian, nhưng yếu tố thời tiết, khí hậu cơ bản không thay đổi. Từ đó đã nảy sinh ý tưởng cho rằng kiến trúc hiện đại phải phù hợp với điều kiện thời tiết và khung cảnh thiên nhiên của khu vực, chứ không phải là kiểu khối nhà hộp với hệ thống điều hòa nhiệt độ khiến cho kiến trúc có bộ mặt chung chung và đặt ở đâu cũng được. 

Các giải pháp kiến trúc nhà cao tầng chú ý đến yếu tố tác động qua lại của kiến trúc với môi trường xung quanh, bằng việc xác định hướng gió, nắng, các kiểu mái hắt, cách thông gió tự nhiên... Các tổng kết có tính lý luận của Ken Yeang đã đựợc áp dụng rất thành công với những biến thể mở rộng vào các giải pháp kiến trúc có tính sinh khí hậu của các nhà tháp ở Malaysia và Nam Trung Quốc

Ở châu Âu, mặc dù có nền kinh tế kỹ thuật phát triển hùng mạnh xong xu hướng kiến trúc sinh thái đơn giản cũng được quan tâm chú ý. Để đối phó với cuộc khủng hoảng về dầu lửa, các KTS bắt đầu tìm đến sự hỗ trợ của các "lựa chọn thay thế" thân thiện hơn với môi trường, đặc biệt là cho các công trình nhà ở, giáo dục và văn hóa quy mô nhỏ. Trong sự trỗi dậy của làn sóng phản đối sự lạnh lùng, khô cứng của các tòa nhà hiện đại, một số KTS đã khuyến khích những chủ sở hữu tương lai của công trình cùng tham gia thiết kế và phát triển dự án, thậm chí cả trong việc xây dựng, để có thể tạo ra các công trình thân thiện hơn. 


Triết lý chống lại sự độc đoán trong thiết kế là nguồn cảm hứng cho rất nhiều KTS và trở nên khá phổ biến tại khu vực Bắc Âu. Có thể nhắc đến một số công trình tiêu biểu như: thiết kế nhà ở xã hội ở Đức của KTS Joachim Eble; dự án khu ở "Tinngarden" gần Copenhagen (Đan Mạch) của nhóm Vandkunsten; thiết kế của KTS Peter Hubner cho trường học và trung tâm nuôi dưỡng trẻ gần Stuttgart - công trình được thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp tự xây dựng… 

KTS nổi tiếng nhất và được ví như thủ lĩnh của dòng low-tech, hay chính xác hơn là "no-tech", không ai khác chính là Paolo Soleri (học trò của Frank Lloyd Wright) người đã đem đến một hình thức hoàn toàn mới cho kiến trúc sinh thái low-tech trong công trình Arcosanti (Arizona, Mỹ).

Đặc điểm chung của kiến trúc sinh thái đơn giản ở khắp nơi châu Á, châu Mỹ, cũng như châu Âu là đều sử dụng vật liệu tự nhiên đất, đá, gỗ, tranh, tre… và đều dựa vào kinh nghiệm xây dựng đúc kết từ ngàn đời qua cách ứng xử của các thế hệ cha ông với khí hậu, với thiên nhiên môi trường sống để có thể tồn tại và phát triển cho tới ngày nay.


Ở một thái cực khác, ngược với kiến trúc sinh thái đơn giản là kiến trúc sinh thái công nghệ cao (high tech) hoặc công nghệ sinh thái (eco-tech). Nó được biểu hiện dưới dạng các tổ hợp công trình đa năng kính thép quy mô lớn, và được đại diện bởi hai sáng tác của KTS Norman Foster: Trụ sở ngân hàng Commerzbank ở Frankfurt và Mái vòm tòa nhà Quốc hội Đức (Reichstag, Berlin).

Một số KTS “high-tech” như Norman Foster, Renzo Piano, Richard Rogers, Thomas Herzog, Françoise-Helene Jourda và Gilles Perraudin đã thành lập nhóm READ (Renewable Energy in Architecture and Design) để phản ánh những suy ngẫm trong việc sử dụng năng lượng tái tạo trong thiết kế kiến trúc. Được chính thức công nhận tại hội nghị quốc tế về năng lượng mặt trời trong kiến trúc và đô thị tổ chức tại thành phố Florence (Italy) năm 1993, READ từ đó đến nay đã nhận được nhiều hỗ trợ của cộng đồng châu Âu.


Triết lý sử dụng công nghệ hiện đại và sự trợ giúp của máy tính để đạt được tính bền vững sinh thái của nhóm “high-tech” không phải lúc nào cũng là một giải pháp hoàn toàn thuyết phục, đặc biệt là trong tính toán cân bằng năng lượng cần sử dụng để đạt được tiện nghi nhiệt trong mùa hè và sưởi ấm trong mùa đông. Các công trình high-tech cho đến nay vẫn được trích dẫn như một trong số những giải pháp toàn diện nhất cho kiến trúc bền vững và nhiều sáng kiến của xu hướng này sau đó đã được áp dụng trong những công trình có quy mô nhỏ hơn, như giải pháp mặt tiền kính hai lớp, đã tỏ ra rất hiệu quả.

Nằm giữa hai trường phái kiến trúc sinh thái giản đơn và kiến trúc sinh thái công nghệ cao là kiến trúc sinh thái chiết trung. Các KTS theo trường phái này khi vận dụng công nghệ vật liệu mới và kỹ thuật xây dựng cao vẫn không quên những kinh nghiệm truyền thống ông cha trong việc sử dụng vật liệu tự nhiên và ứng xử hợp lý hài hòa với khí hậu môi trường.

 
GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu





Các Tin Tức Liên Quan